Separacja – skutki

separacja - kancelaria online

Separacja – kiedy sąd orzeknie separację i jakie są jej skutki

Separacja to instytucja prawa rodzinnego pozwalająca na formalne rozłączenie małżonków w przypadku rozkładu ich pożycia, ale nie oznaczająca definitywnego  zakończenia małżeństwa, które dokonuje się poprzez rozwód. Przesłanką orzeczenia separacji jest wystąpienie tzw. „rozkładu pożycia” małżonków (inaczej niż przy rozwodzie nie jest jednak wymagane aby wspomniany rozkład miał charakter trwały).

Rozkład pożycia małżeńskiego

Ustawa nie definiuje pojęcia pożycia małżeńskiego jak również pojęcia rozkładu, w związku z czym niezbędne jest odwołanie się do stanowiska wyrażonego w pracach doktryny oraz orzeczeniach sądowych. Pożycie małżeńskie postrzegane jest zazwyczaj na trzech płaszczyznach: emocjonalnej/duchowej, fizycznej i gospodarczej. Rozkład pożycia następuje natomiast w przypadku, gdy występują zaburzenia w jednym z wskazanych zakresów i dojdzie do znacznego osłabienia więzi małżonków.
Podobnie jak w przypadku rozwodu, przepisy wymieniają także negatywne przesłanki separacji, ograniczając je jednak do ochrony dobra wspólnych małoletnich dzieci oraz sprzeczności z zasadami współżycia społecznego.

Żądanie separacji

Z żądaniem separacji (pozew o separację) może wystąpić każdy z małżonków i wyłączna wina tego małżonka za rozkład pożycia nie uprawnia współmałżonka niewinnego do skutecznego sprzeciwienia się (inaczej niż w sytuacji rozwodu).
Dodatkowo, zgodnie z regulacją kodeksową – jeżeli jeden z małżonków żąda orzeczenia separacji, a drugi orzeczenia rozwodu i żądanie to jest uzasadnione, sąd orzeka rozwód, chyba że orzeczenie rozwodu nie jest dopuszczalne, a żądanie orzeczenia separacji jest uzasadnione.
Orzeczenie separacji ma skutki takie jak rozwiązanie małżeństwa przez rozwód, chyba że ustawa stanowi inaczej, z tym najważniejszym zastrzeżeniem, ze żaden z małżonków pozostających w separacji nie może zawrzeć nowego małżeństwa.
Z tego względu regulacje prawne dotyczące separacji odsyłają w części do przepisów z zakresu rozwodu. W wyroku orzekającym separację, podobnie jak przy rozwodzie sąd orzeka zatem m.in.:
– czy i który z małżonków ponosi winę rozkładu pożycia (z tym, że jeśli separacja orzekana jest na zgodny wniosek, sąd nie orzeknie o winie),
– o władzy rodzicielskiej nad wspólnym małoletnim dzieckiem obojga małżonków,
– o kontaktach rodziców z dzieckiem,
– o tym w jakiej wysokości każdy z małżonków jest obowiązany do ponoszenia kosztów utrzymania i wychowania dziecka,
– o sposobie korzystania z tego mieszkania przez czas wspólnego w nim zamieszkiwania (jeśli małżonkowie posiadają wspólne mieszkanie)
Dodatkowo, na żądanie z jednego z małżonków sąd może orzec o obowiązku dostarczenia mu środków utrzymania, stosując w tym zakresie regulacje odnoszące się do postępowania rozwodowego, z zastrzeżeniem braku zastosowania przepisów, które dotyczą zawarcie kolejnego małżeństwa.

Rozdzielność majątkowa

Ponadto, orzeczenie separacji oznacza automatyczne zniesienie wspólności majątkowej pomiędzy małżonkami i wprowadzenie rozdzielności (jeśli nie została wcześnie zawarta umowa majątkowa wprowadzająca inny ustrój).
W takim wypadku małżonkowie już w pozwie mogą zażądać podziału majątku wspólnego i sąd orzeknie w tym zakresie w wyroku, chyba że uzna iż postępowania podziałowe znacznie wydłuży postępowanie. Jeśli podział majątku nie zostanie przeprowadzony w toku procesu o separację, po jej orzeczeniu każdy z małżonków może wystąpić z samodzielnym wnioskiem w tym zakresie.